Reduceer ons niet tot homo economicus

Een uitstekend initiatief van de Volkskrant om Tomas Sedlacek de Van der Leeuwlezing te laten houden en om Barbara Baarsma daarop te laten reageren (O&D, 8 november).

Sedlacek stelt vast dat de economie ons haar waarden oplegt en ons zo bijvoorbeeld in de crisis van 2008 stortte. Hij noemt waarden als egoïsme en rationeel gedrag gericht op nutsmaximalisatie en hij geeft aan dat economie ons zo een onmenselijk mensbeeld voorhoudt. Baarsma geeft daarop het perfecte antwoord van de gangbare economie. Dat antwoord schiet schromelijk tekort.

Baarsma stelt dat economie maar één waarde oplegt, namelijk dat meer welvaart beter is dan minder. En welvaart ‘is veel meer dan geld, winst of inkomen. Welvaart is alles wat ons welzijn beïnvloedt en waarvoor schaarse middelen worden ingezet.’ Dit brede welvaartsbegrip is wel heel abstract: alles zou er onder kunnen vallen. Daarom is de uitspraak dat meer welvaart beter is dan minder, een waarheid als een koe. Maar zodra economen concrete maatschappelijke problemen analyseren, moeten ze dat welvaartsbegrip concreet maken. En dan draait het in de praktijk toch meestal om geld of goederen. En de meeste economische modellen veronderstellen inderdaad rationeel gedrag.

Ooit een zinvolle economische analyse gezien van liefde, trots of waardigheid? Dat zijn uiterst belangrijke elementen van menselijk welzijn en daarvoor worden wel degelijk schaarse middelen (tijd en zelfs geld) ingezet. Hoe komt het toch dat economen over deze belangrijke onderwerpen zo weinig te melden hebben? Dat heeft natuurlijk te maken met het concretiseren van het welvaartsbegrip: het gros van de economen rekent liefde in de praktijk niet tot ‘welvaart’. En wij zullen het wel uit ons hoofd laten om bij onze liefdesproblemen een econoom te raadplegen.

Maar waarom raadplegen we economen wel bij problemen met de zorg? Dat komt natuurlijk omdat economen het bevredigen van onze behoefte aan zorg tot de welvaart rekenen. Zo leverden ze ons de marktwerking in de zorg. Die keuze: liefde niet, zorg wel, is absoluut niet vanzelfsprekend. Er zijn veel beschavingen geweest waar juist andersom gekozen zou zijn. Ook ligt het voor de hand om te bedenken dat liefde en zorg alles met elkaar te maken hebben en dus niet uit elkaar gehaald zouden moeten worden. Maar tegenwoordig zien we vaak hoe het economiseren van de zorg gepaard gaat met liefdeloze wantoestanden.

Naast zorg zijn er veel meer voorbeelden te geven van elementen van welzijn waar economen zich meester van hebben gemaakt en waarbij ze de maatschappelijke discussie zijn gaan domineren.

Lees dit artikel van Herman van Tuinen verder op de Volkskrant

Junckers zwijgen wekt wrevel

Wie zal zich als eerste aan het publiek vertonen: Sinterklaas of Jean-Claude Juncker? Je zou geneigd zijn je geld te zetten op eerstgenoemde kindervriend. Juncker, de Luxemburgse voorzitter van de Europese Commissie, laat zich al bijna een week niet zien, uitgerekend de week van ‘LuxLeaks’.

De stroom berichten over grootschalige belastingontwijking via Luxemburg roept veel vragen op over de rol van Juncker, die daar lange tijd (1995-2013) premier was.

Wat wist hij? Wat deed hij? Wat liet hij na? Verdedigt hij, al dan niet overtuigend, het beleid waarmee het kleine ‘Lëtzebuerg’ uitgroeide tot een succesvolle financiële wereldspeler waar honderden bedrijven graag belastingzaken doen? Of erkent hij dat sommige praktijken ethisch niet door de beugel konden, ook al waren ze legaal?

Journalisten buitelen sinds vorige week over elkaar heen met dit soort vragen, maar Juncker is er niet. Komend weekeinde duikt hij op in de Australische havenstad Brisbane, waar hij de G20-top bijwoont. En laat belastingontwijking daar nou een van de hoofdthema’s zijn…

Lees verder op Trouw

Eurosceptici zijn gematigd; eurofielen zijn onredelijk

Euro-enthusiasts trot out the same line whenever David Cameron does something of which they disapprove. The PM, they say, is “caving in to UKIP extremists” or “trying to appease the Tory Right”.

I understand why they do it. The last thing they want is to argue their case on its merits. They don’t like to mention that our EU budget contributions have quadrupled over five years – and that’s before you count the extra £1.7 billion “prosperity surcharge”. They prefer not to defend the idea that we must turn away skilled workers from English-speaking countries to admit unskilled workers from Europe. Easier by far to build up a caricature of Eurosceptics – as unreasonable, angry, obsessive, nostalgic, racist, blah blah – and then pretend that the PM’s sole motivation is to appease these pantomime villains, thus casting him as both weak and unprincipled.

But who is it, exactly, that the PM is appeasing? Who is it that wants a lower EU budget, controlled immigration, a referendum on membership? The British electorate, that’s who. On all these questions, David Cameron is in line with more than 80 per cent of the country. He is, if we must use the Europhiles’ pejorative phrase, “caving in” to the general population. Or, to put it more neutrally, he is behaving precisely as a democratic politician is supposed to behave, listening to public opinion.

I’ll go further. Euro-scepticism – which I’ll define in its loosest sense as wanting to see powers returned from the EU to national and local authorities – is now the majority position, not only in Britain, but across the Continent. The only place where it has almost no purchase is in the Brussels institutions.

Lees deze column van Daniël Hannan verder op The Telegraph

Sparen is een zonde, schulden maken een deugd

De economieën van de eurozone zitten muurvast. De druk op de ECB om in navolging van de FED en de Bank of Japan de geldkraan wagenwijd open te zetten is immens. De vraag is of dat enige zin heeft.

Het is weekend. Eigenlijk zou je dan een opwekkend stuk moeten schrijven, dat de mensen weer wat hoop geeft, dat niet alles waar ze waarde aan hechten achteruit boert. Maar helaas geven de feiten daar geen enkele aanleiding toe. Immers, je zal maar een aardig kapitaaltje op de bank hebben staan. Nog los van de vraag of dat geld daar nog wel veilig staat, is het triest om te moeten constateren, dat je spaargeld tegenwoordig alleen maar minder waard wordt, dat je toekomstig pensioen wordt uitgehold en dat het monetaire beleid in de eurozone er op gericht is de rente langdurig laag te houden met alle negatieve gevolgen voor spaarder en pensioen van dien. Sterker, instituten als het IMF hebben reeds gepleit voor een extra belasting van tien procent op spaargeld en in Duitsland is al een eerste bank gesignaleerd, die kosten rekent als u boven een bepaald bedrag uw kwartjes wilt parkeren bij die bank. Het is de omgekeerde wereld: de spaarder wordt gestraft en de schuldenmaker wordt beloond. Dat geldt niet alleen voor u als particulier, maar ook voor landen die deel uitmaken van de eurozone.

Lees deze column van Jean Wanningen verder op Follow the Money

ECB dwong Ierland in 2010 tot noodhulp

De Europese Centrale Bank heeft geheime correspondentie gepubliceerd over de ‘bailout’ van Ierland.

Uit de brieven, die eerder al in handen waren van de Irish Times, blijkt dat de ECB Ierland dwong om een steunpakket aan te vragen. De toenmalige president van de ECB, Jean-Claude Trichet, stuurde de Ierse minister van Financiën in november 2010 een brief. Trichet dreigde noodhulp aan Ierse banken stop te zetten, als de Ierse regering niet op papier de garantie gaf dat ze om financiële steun zou vragen.

Twee dagen later vroeg Ierland inderdaad om financiële steun. Het land kreeg leningen van de EU, het IMF en individuele landen. Het totale hulppakket bedroeg 67,5 miljard euro, hoewel uiteindelijk niet alles is overgemaakt.

Trichet schreef ook dat de Ierse regering “fiscale consolidatie” moest doorvoeren: bezuinigingen en belastingverhogingen, dus. Het saneringsprogramma was controversieel in Ierland, en die ruzie laait nu weer op door de publicatie. Een parlementslid zei donderdag dat Ierland was “vernederd” door de ECB.

Lees verder op Z24

Rekenkamer: EU-landen geven miljarden euro’s doelloos uit

Het EU-budget van ruim 140 miljard euro per jaar wordt vaak ongericht en zonder oog voor resultaat uitgegeven. Het kunnen wegzetten van de toegekende miljarden weegt voor de lidstaten zwaarder dan het bereiken van nagestreefde doelen. Die harde kritiek uit de Europese Rekenkamer woensdag in haar jaarverslag over 2013.

Volgens de Rekenkamer is ‘het gebrek aan prestatiegerichtheid een fundamentele tekortkoming in de opzet van een groot deel van de EU-begroting’. Tot 2020, de looptijd van de nieuwe Europese meerjarenbegroting (1.000 miljard euro), voorziet de Rekenkamer weinig verbetering.

‘De eerste prioriteit van de EU-landen is het binnenharken van zo veel mogelijk geld, de nationale enveloppe moet zo vet mogelijk worden. Daarna wordt dat geld geforceerd uitgegeven, want het moet op: het is gebruiken of verliezen. Pas op de laatste plaats komt de vraag: wordt het geld zinvol gespendeerd, is het goed voor Europa?’, aldus Alex Brenninkmeijer, het Nederlandse lid van de Europese Rekenkamer, in een toelichting op het jaarverslag.

De projecten waar het geld naartoe gaat – variërend van de aanleg van wegen tot de omscholing van werklozen – passen vaak niet in een vooropgezet doel. Evenmin bestaan er tevoren vastgestelde streefcijfers waaraan het resultaat kan worden afgemeten. Verder blijkt uit negentien onderzoeken van de Rekenkamer dat de meerwaarde van de EU-bedragen niet altijd duidelijk is: zonder EU-geld zouden betrokken lidstaten de projecten zelf betalen.

Onder druk van de crisis besloten de lidstaten vorig jaar, op voorstel van de Europese Commissie, het EU-budget voor de periode 2014-2020 efficiënter te gebruiken. De landen krijgen een klein deel van de gelden (6 procent) pas als de beloofde prestaties geleverd zijn. Volgens de Rekenkamer zet dit plan weinig zoden aan de dijk. Nederland uit al jaren kritiek op de besteding van de EU-subsidies. Opeenvolgende ministers van Financiën spraken over het zinloos rondpompen van geld.

Over de uitgaven voor 2013 geeft de Rekenkamer geen goedkeurende verklaring, de twintigste afwijzing op rij. De Rekenkamer schat het foutenpercentage bij de uitgaven in 2013 (148,5 miljard euro) op 4,7 procent (7 miljard euro), vrijwel hetzelfde als in 2012. Een groot deel van de fouten betreft subsidies voor projecten die daarvoor niet in aanmerking kwamen en administratieve omissies (verkeerd formulier, handtekening op de verkeerde plaats). Slechts een klein deel van de fouten betreft fraude.

Volgens de Rekenkamer zijn de lidstaten vaak op de hoogte van de fouten, maar grijpen ze niet in. Zouden ze dat wel doen, dan kan het foutenpercentage worden gehalveerd. Volgens Brenninkmeijer komen landen niet in actie omdat het melden van de fouten ertoe kan leiden dat er miljoenen euro’s moeten worden terugbetaald. ‘Lidstaten hebben er dus geen belang bij.’

Brenninkmeijer erkent dat de kritiek die de Rekenkamer jaarlijks uit, weinig effect heeft. ‘Het is aan dovemansoren gericht.’ Brenninkmeijer vindt de dat Rekenkamer beter kan ophouden met het publiceren van het jaarverslag. ‘Dat verslag kost 80 miljoen euro vanwege alle onderzoeken, dat is 60 procent van het Rekenkamerbudget. Omdat er zo weinig mee gebeurt, heb ik intern voorgesteld ermee op te houden.’ Zijn collega’s zijn echter nog niet overtuigd van het nut van deze drastische stap.

Lees dit artikel van Marc Peeperkorn verder op de Volkskrant

We should be wary of the Transatlantic Trade and Investment Partnership

What should one make of the proposed Transatlantic Trade and Investment Partnership, or TTIP? “Hurrah!” was my first reaction. What could be better than free trade between hundreds of millions of people on both sides of the Atlantic? Think how much better we might all be if that network of specialisation and exchange called the free market were to stretch from California to the Carpathians.

Alas, as so often where big government is concerned, things aren’t quite what they seem. You see TTIP isn’t really about free trade.

If it were, then there would be remarkably little to negotiate. If it was legal to sell something in Idaho, it would be legal to buy it in Essex. No regulation. No tariffs. Such a trade agreement could be done and dusted in a day.

Instead what TTIP does is extend the European Single Market model to transatlantic trade. This would mean that rather than freeing up trade, rules would be introduced whereby it is only possible to produce and sell things if they comply with a single standard.

Far from greater economic freedom, under such a system producers start to need permission to produce things. Note how every aspect of economic life the European Single Market touches gets swathed in red tape.

Worse, since permission is needed to produce and sell things, every vested interest begins to lobby to have the rules written to their advantage. Instead of big businesses trying to persuade willing customers to buy their products, they spend their marketing budgets paying lobbyists to rig the rules against the competition and the customer.

It is precisely because the various vested interests are trying to cut cozy deals behind closed doors through TTIP that the negotiations are taking ages.

TTIP is not about free trade. It is crony corporatism at its worst.

Lees deze column van Douglas Carswell verder op The Telegraph

Brussel onderzoekt corruptie EU-missie Kosovo

Brussel gaat een Europese missie in Kosovo onderzoeken wegens mogelijke gevallen van corruptie. Het gaat om Eulex, waaraan ook tientallen Nederlandse functionarissen meedoen. Eulex helpt bij de opbouw van politie en justitie in het sinds 2008 onafhankelijke land.

De Europese Unie benoemt een onafhankelijk deskundige die zich over het mandaat van de missie gaat buigen, aldus EU-buitenlandchef Federica Mogherini dinsdag in Brussel. De stap volgt op mediaberichten dat twee topmedewerkers van Eulex zich lieten omkopen door regeringsfunctionarissen die daarmee vervolging wegens corruptie en moord voorkwamen.

Mogherini liet doorschemeren dat de geloofwaardigheid van Eulex op het spel kan staan.

Bron: Europa Nu