De Duitse socioloog Wolfgang Streeck, emeritus hoogleraar aan het Max Planck Instituut in Keulen, geldt als een fel criticus van de euro en de Europese Unie.
Door Albert Jan Swart
In zijn boek Gekochte tijd, dat vandaag in Nederlandse vertaling verscheen, betoogt Streeck dat Europa al decennia lang met allerlei financiële kunstgrepen ’tijd koopt’ en zo problemen voor zich uit schuift. Het recentste lapmiddel vormt in zijn ogen de kwantitatieve verruiming (QE) van de Europese Centrale Bank (ECB). Streeck stelt voor elke lidstaat weer een eigen munt te laten invoeren.
Herr Streeck, u staat bekend als een eurocriticus. Wanneer bent u gaan twijfelen aan het europroject?
„Eigenlijk van het begin af aan al. Ik heb veel onderzoek gedaan naar nationale productiesystemen en de rol van geld daarin. Ik concludeerde dat Duitse ondernemingen door de dure Duitse mark wel hoogwaardige producten móésten leveren, om te kunnen exporteren. Dat resulteerde in een bloeiende auto-industrie. Een land als Italië heeft regelmatig de munt gedevalueerd om te kunnen concurreren. De Italiaanse of de Griekse economie functioneert anders dan de Duitse. Dat laat zich niet zomaar in één keer veranderen met een gemeenschappelijke munt. De euro is een frivool experiment.”
U denkt dat de verschillen tussen de noordelijke en de zuidelijke eurolanden onoverkomelijk zijn, en u verwacht dat de eurozone daardoor zal splijten.
„De Duitse regering – en uw regering zit ook op die lijn – wil Griekenland eigenlijk niet overeind blijven houden. Volgens het Verdrag van Maastricht mag dat ook niet. Volgens datzelfde verdrag mag ook de ECB zich niet met staatsfinanciering bemoeien. Maar dat doet Draghi nu toch, via de aankoop van staatsobligaties. Merkel heeft er niets van gezegd, hoezeer ze QE ook verafschuwt. Want ze weet dat zonder QE Griekenland op de fles gaat.
Maar het Bundesverfassungsgericht, het machtige Duitse hooggerechtshof, kan het beleid van de ECB toetsen. Er lopen meerdere zaken. Tot nu toe hebben de rechters voorzichtig kritiek geleverd op QE. Maar uiteindelijk zullen ze concluderen dat QE onwettig is, omdat het ingrijpt in de begrotingen van lidstaten. Dat moment is niet ver weg.”
Kan het verdrag dan niet gewijzigd worden?
„Dat zou eigenlijk wel moeten gebeuren. Maar daar is geen draagvlak voor.”
Stopt de ECB dan met QE? En wat gebeurt er dan?
„Dat weet ik niet. Misschien weet Draghi het. Maar waarschijnlijker is dat hij het ook niet weet.
Eigenlijk zou men moeten kijken of de euro in deze vorm wel noodzakelijk is. In mijn boek stel ik voor elke lidstaat een zekere mate van eigen monetaire soevereiniteit terug te geven, met een eigen munt. Je zou ook meerdere landen één munt kunnen laten delen. Nederland, België en Luxemburg zouden bijvoorbeeld samen één munt kunnen invoeren. Die verschillende valuta zouden dan, binnen een bepaalde bandbreedte, gekoppeld moeten zijn aan de euro. Dan kan bijvoorbeeld Griekenland toch de eigen munt devalueren. Een soort halve Grexit dus.”