Kabinet maakt de weg vrij voor gekozen burgemeester

Het nieuwe kabinet maakt de weg vrij voor de gekozen burgemeester. De vier formerende partijen scharen zich achter de grondwetswijziging die dat mogelijk maakt. Daardoor is de vereiste tweederde meerderheid in zowel Tweede als Eerste Kamer verzekerd, omdat ook voldoende oppositiepartijen voorstander zijn. Hoe de burgemeestersverkiezing daarna gaat verlopen, gaat het kabinet nog uitwerken.

Onder Rutte II is al een eerste stap gezet naar de gekozen burgemeester. Het initiatiefwetsvoorstel van D66 ’tot deconstitutionalisering van de aanstelling van de burgemeester’ is in 2015 bij gewone meerderheid door beide Kamers gekomen. Maar een grondwetswijziging vereist twee stemronden, met tussentijds verkiezingen. Nu die op 15 maart hebben plaatsgevonden en het nieuwe kabinet aantreedt, moeten beide Kamers zich in de ’tweede lezing’ opnieuw achter het voorstel scharen, dan met tweederde meerderheid.

Geef ons postpopulistisch leiderschap

Vorige week was de week van de ‘demofobie’, de angst voor het volk. In de Tweede Kamer werd het referendum afgeschoten. Na achttien jaar parlementaire behandeling. Partijen die ooit initiatiefnemer van het correctief referendum waren geweest, waren inmiddels door hun leden teruggefloten. Zie D66, GroenLinks en de PvdA.

Deze referendumdraai is een teken des tijds. Progressieve partijen bleken voorstander van referenda toen de tijdgeest links en progressief was. Maar nu de tijdgeest nationalisme en populisme ademt, weet men niet hoe snel men van die referenda af moet komen.

Bindend referendum verder weg dan ooit

Achttien jaar na de eerste poging strandt vandaag opnieuw een wetsvoorstel om het correctief referendum in te voeren. Na jaren waarin de politieke steun groeide voor deze bindende volksraadpleging, trekken nu zelfs de oorspronkelijke initiatiefnemers PvdA, GroenLinks en D66 hun handen ervan af. De ervaringen met het Oekraïnereferendum en de Brexit zijn veel partijen te rauw op het dak gevallen.

Het wetsvoorstel werd eerder in een eerste stemronde wel aangenomen door zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Omdat het een grondwetswijziging betreft, is nu na de Kamerverkiezingen een ’tweede lezing’ nodig. Daarbij is in beide Kamers een tweederde meerderheid vereist.

Maar die is verder weg dan ooit.

The EU will end European democracy

In his dystopian classic, The Managerial Revolution (1941), the American political scientist James Burnham coined the concept of “controlled democracy“. According to Burnham, the civil democracies of the second half of the 20th century would – more or less gradually – be overgrown with backroom bureaucratic networks that make the actual decisions, all far away from the electorate and public debate. While this would slowly but surely erode the democratic mandate of governments, Burnham explicitly didn’t expect that this would lead to the dissolution of the European nation-state – in name, that is:

The many nations that are in fact being absolved will remain existent in name; they can function as administrative subdivisions, but have no sovereignty.

Elections will also remain in place; they will provide managers valuable insights into the preferences of the consumer-citizen, while at the same time functioning as an exhaust valve to possible opposition forces. Burnham predicted a form of political theatre in the guise of sham elections between candidates who happen to be like-minded on every fundamental subject, who are paid to debate in front of clueless spectators in mock parliaments, while the results were known in advance – after all, the actual decisions have already been made.

Nederland doet graag aan onpolitieke politiek. De prijs heet populisme.

Leuk hoor, die Prinsjesdag met rijtoer en een zwaaiende Máxima. Maar hoe kan het dat jullie een half jaar na de verkiezingen nog altijd geen regering hebben, zonder dat er een volksopstand uitbreekt? Twee diplomaten, afkomstig uit serieuze buurlanden, verbaasden zich over de Nederlandse politieke folklore.

Voor het antwoord wees ik op de daverende primeur van collega Frank Hendrickx van maandag. De Kamer had de vaststelling van wat fatsoenlijke ouderenzorg is, overgelaten aan een kwaliteitsinstituut. En vooral de bekostiging, die nu blijkt te kunnen oplopen tot 2 miljard zonder dat de politiek nog wat te zeggen heeft. De reactie van Kamerleden was schaamrood omdat ze was ontgaan wat ze uit handen hadden gegeven. In de krant werd gewezen op de te snelle doorstroming zodat het politici aan kennis van zaken ontbreekt.

Ik denk dat het erger is. Dat het Nederlandse parlement zichzelf buiten haken zet, is net zo’n traditie als Prinsjesdag. Ik zou graag de dissertatie lezen waarin staat waar de Nederlandse politiek zich de afgelopen kwart eeuw heeft terug getrokken.

Het is niet gelukt van Fransen of Italianen Duitsers of Nederlanders te maken

Dan maar andersom.

Het was een indrukwekkend rijtje voornemens van Commissievoorzitter Juncker in zijn jaarrede van woensdag. Meer landen bij Schengen, nieuwe EU-lidstaten, een minister van Financiën, een Europese begroting en zo nog een en ander. Terwijl onze welingelichte man in Brussel de dag tevoren schreef dat Mark Rutte de Commissievoorzitter nog op het hart had gedrukt zich een beetje in te houden.

Dat beloofde Juncker, dus stel je voor als hij zich niet had ingehouden. Achteraf zag ik Rutte op het Journaal sussen dat de voorzitter van de Europese Commissie ook maar een ambtenaar is die er niet over gaat. Wel, deze ambtenaar noemt zijn jaarrede State of the (European) Union, vindt dat zijn Commissie ‘politieker’ moet worden en wekt ook verder niet de indruk van ambtelijke bescheidenheid.

Eerder dit jaar had de Europese Commissie vijf scenario’s voorgelegd voor de toekomst van de EU. Daarvan is er kennelijk nu nog één over: veel meer samendoen.

Op welke planeet leeft Juncker?

Gisteren was het weer zover: de Luxemburger Jean Claude Juncker sprak in Brussel zijn collega’s en de Europese parlementsleden toe en schetste een vergezicht voor de Europese Unie. Dat loog er niet om: sinds de verkiezingswinst van Macron, het herstel van de Frans-Duitse as en het verlies van eurosceptische populistische partijen blaakt Brussel van zelfvertrouwen.

Volgens Juncker zijn de komende zestien maanden beslissend voor de toekomst van Europa. Dat betekent dat er snelle stappen moeten worden gezet in de richting van een defensieunie, een begrotingsunie, een energieunie, een veiligheidsunie, een bankenunie en een kapitaalmarktenunie (ik verzin het niet). Het liefst moet dit alles geregeld zijn vóórdat de Europese burger in mei 2019 opnieuw naar de stembus mag voor Europese parlementsverkiezingen.

Het illustreert zowel de angst voor de kiezer bij het Brusselse establishment, als de gebrekkige democratische inborst van diens hoogste baas.

Onderzoek: referenda moeten beter, maar hebben nut

Bijna net zo hevig als de discussie over het Oekraïneverdrag was vorig jaar het debat over het referendum zelf. Een welkome aanvulling op de democratie of een gemankeerd instrument dat gecompliceerde zaken verengt tot het zwart-witte ja of nee? Het referendum heeft meerwaarde, concluderen onderzoekers van de Universiteit van Tilburg, maar de wet verdient op onderdelen verbetering. Trouw publiceerde dinsdag voor het eerst hun bevindingen.