Democratie in het internettijdperk

Klik voor YouTube – Pia Mancini: How to Upgrade Democracy For The Internet Era (aanrader!)

Kunnen het wantrouwen in politici, dalende opkomstcijfers en andere kwalen van de democratie verholpen worden door nieuwe technologie? Optimisten wereldwijd werken aan een digitale upgrade van de Griekse agora.

door Andrea Speijer-Beek & Jaap Tielbeke

Lang duurde het niet voordat Pia Mancini gedesillusioneerd raakte in de politiek. Als medewerker van de Argentijnse centrumpartij Unión Celeste y Blanco merkte ze al gauw waar het aan schort: de democratie wordt gedomineerd door corrupte carrièrepolitici, kandidaten zijn belangrijker dan politieke idealen, en burgers worden eens in de vier jaar verleid en voor de rest vooral beschouwd als lastpost. Dit was niet het klimaat waarin een bevlogen idealiste als Mancini kon gedijen. Na twee jaar hield ze het voor gezien bij de Unión Celeste y Blanco.

Haar politieke ambities waren echter allerminst gedoofd. In 2012 richtte ze met medestanders de Partido de la Red (de Netwerkpartij) op. In plaats van een vastomlijnd programma draait het bij de Netwerkpartij vooral om de technologie die gebruikt wordt. Met het softwarepakket DemocracyOS (Operating System) zouden alle burgers in staat worden gesteld om actief deel te nemen aan het besluitvormingsproces. Leden van de Netwerkpartij wijzen niet eens in de zoveel tijd een gedelegeerde aan, maar leveren middels online raadpleging en stemming doorlopend een bestuurlijke bijdrage.

Nu, ruim drie jaar later, zit Mancini (33) in een krappe koffiebar vlak bij het strand van San Francisco. Terwijl hippe dertigers zich om de toonbank verdringen om flat whites te bestellen, vertelt de Argentijnse – de looks van een fotomodel, de attitude van een punker – over de idealen achter DemocracyOS. ‘We wilden een gesprek beginnen over democratie. Wat is er mis met het huidige systeem? En wat voor een soort democratie willen we? De software was een katalysator om ons politieke systeem te herzien.’ De democratische tekortkomingen waarmee zij in haar thuisland werd geconfronteerd, zijn in haar ogen nagenoeg universeel. Vrijwel overal signaleert ze hetzelfde onbehagen. ‘Er is een select groepje politici dat beslissingen neemt. Het overgrote merendeel heeft het gevoel daar geen invloed op uit te kunnen oefenen. Terwijl er wordt bestuurd uit naam van het volk.’

Onze democratie is aan een upgrade toe, diagnostiseert Mancini. ‘We gebruiken politieke instituties die meer dan tweehonderd jaar geleden zijn bedacht. In die tijd is de wereld enorm veranderd, maar de instituties zijn al die tijd hetzelfde gebleven.’ Het wordt tijd dat we de lessen van het internet toepassen in de politiek, gelooft ze. Als we de mogelijkheden van het wereldwijde web weten te benutten, zullen de ouderwetse ‘representatieve’ instituties – politieke partijen, periodieke verkiezingen en professionele politici – vanzelf afsterven. In een populaire ted-talk vangt Mancini haar missie in een pakkende oneliner: ‘We moeten onderzoeken hoe democratie in het internettijdperk eruitziet.’

In dat streven staat Mancini niet alleen. Piratenpartijen in verschillende landen pleiten al jaren voor de inzet van nieuwe technologie om de democratie te hervormen. Wetten zouden op dezelfde manier tot stand kunnen komen als Wikipedia– pagina’s: iedereen mag eraan meeschrijven en commentaar leveren. Intern experimenteren partijen, zoals bijvoorbeeld het Spaanse Podemos, al met online platforms om hun leden te betrekken bij het uitzetten van de koers. En internationaal loopt IJsland fier op kop als het op digitale democratie aankomt: op het eiland met ruim driehonderdduizend inwoners ontstonden na de financiële crisis in 2008 verschillende experimenten die ‘de 99%’ de touwtjes in handen moesten geven.

Is de tijd aangebroken om de democratie te disrupten? Kan nieuwe technologie inderdaad dienen als een medicijn tegen kwalen waar de democratie mee te kampen heeft (teruglopende opkomstcijfers bij verkiezingen, wantrouwen tegenover politici en een groeiende polarisatie van het maatschappelijk debat), of worden de pleitbezorgers van een digitaal herontwerp van de democratie verblind door techno-optimisme?

Ook Nederlandsers raken in toenemende mate gefrustreerd over de politiek, zo concludeerde een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau afgelopen jaar. In het rapport Meer democratie, minder politiek? constateert het scp dat het partijpolitieke gekrakeel het vertrouwen in de politiek ondermijnt. Dat democratie de best mogelijke bestuursvorm is, staat voor negen op de tien Nederlanders niet ter discussie. Maar er bestaat wel een behoefte aan meer directe inspraak, ter verrijking van het huidige systeem. Nu gaan politici te veel hun eigen gang en wordt er nauwelijks geluisterd naar de burger, zo klinkt het bij verschillende respondenten.

Het recente Oekraïne-referendum speelde in op dit sentiment. Het ging de initiatiefnemers niet in de eerste plaats om het associatieverdrag met het Oost-Europese land – deze volksraadpleging moest vooral fungeren als noodrem tegen de op hol geslagen Brusselse besluitvormingsmachine. ‘Het huidige politieke systeem is failliet’, verklaarde Arjan van Dixhoorn, voorzitter van het EU-burgercomité, in een interview met NRC Handelsblad . ‘De Tweede Kamer erkent alleen de EU als de soeverein in plaats van het Nederlandse volk.’

Voor Pia Mancini en de Piraten vormen sporadische referenda geen remedie voor de crisis van de democratie. Inspraak van het volk zou de regel in plaats van de uitzondering moeten zijn. ‘Ik wil geen noodrem, ik wil kunnen sturen’, zo vatte een blogger van de Piratenpartij het kernachtig samen.

Lees verder op de Groene Amsterdammer

Tweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someone

Gerelateerde berichten

3 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

  1. Het initiatief van Pia Mancine en anderen die in dit spoor zitten verdient zeker een kans om de “democratie” te hervormen.

  2. Dan is het gedaan het anoniem je stem uit te brengen. Niets op het web of de ‘social’ media dat NIET wordt getapt, gescand, opgeslagen, waar data-mining mee wordt gedaan.
    Niet wie de meeste stemmen krijgt wint, maar wie de stemmen telt (Stalin).
    De miraculeuze zeperd van Kerry destijds: stemfraude, die gewoon is gepasseerd. Lees “VoteScam” door Jim and Ken Collier en ook Greg Palast:
    http://www.personalgrowthcourses.net/video/elections_hacking_democracy
    De wereldregering is aan de macht, soevereiniteit van landen is weg. Verkiezingen zijn er nog voor de illúsie van democratie. Het is feitenvrije politiek. Marketing. Luie mensen krijgen wat ze verdienen, mensenhouderij. TTIP=wereldregering. Nul keuze.

  3. Dat legt 2 problemen bloot die de politiek nooit zal begrijpen noch veranderen:
    – De overheid heeft geen kaas gegeten van digitalisering, getuige de vele IT-gefaalde projecten
    – De overheid liegt, draait en bedriegt dat het een lieve lust is. Dát is de hoofdreden dat het vertrouwen en de interesse in de politiek en democratie zo laag is.
    .
    In beide gevallen is het niet iets wat “onze” overheid in ziet, laat staan dat ze de hand in eigen boezem steekt en er ook daadwerkelijk iets aan gaat doen. En dan hebben we ‘t nog niet eens over de totale aversie die ze hebben m.b.t. referenda en directe(re) inspraak van burgers, en de correcte/eerlijke/transparante informering daaromtrent.