Het was even ontnuchterend als bevreemdend. Zodra deze week tot het Binnenhof doordrong dat ze bij GeenStijl annex GeenPeil hun zinnen hebben gezet op een laatste referendum, over de Donorwet van Pia Dijkstra (D66), stond de vrees voor een nieuwe afgang bij menigeen meteen in de ogen. O-oh. In de Amerikaanse politiek is er een term voor: that not-winning feeling. Het idee dat het allemaal niet meer uitmaakt. Dat het om het even is welke argumenten je hebt, of welke strategie je bedenkt. Dat de uitkomst toch vaststaat: wéér een smadelijke nederlaag.
Categorie: Homepage
Hoofdredacties Pauw & Volkskrant <3 referendum
Ook een ding. Mainstreammediërende referendumfans. Ja dat las u goed. De main stream media omarmen het donorreferendum en wij omarmen de media die het referendum omarmen. Het is campagne immers, en voor die campagne was gisteravond een goede avond. Na het hoofdredactioneel commentaar in de Volkskrant staat ook hoofdredactioneel presentator Jeroen Pauw – van het programma ‘Pauw’ – achter het donorreferendum: “Gewoon handtekening zetten, dan komt dat referendum er. (…) Ik mag best zeggen dat het goed is voor de democratie, dat we een referendum hebben. Referendum punt en el is de website.” Hoe kan dat toch mensen? Is het omdat ze bij de Volkskrant zo’n enorme touwtyfushekel aan D66 hebben? Omdat Pauw altijd maar weer in de schijnwerpers wil staan en er een snood plan van TMG BNNVARA achter zit? Of zou het gewoon zijn omdat ze het referendumvoorstel net als meer dan 31.000 ondertekenaars een goed idee vinden?
De aanpassing van de inlichtingenwet toont het nut van referenda aan
Minister Ollongren zegt het zelf: de verbeteringen die zij namens het kabinet gaat aanbrengen aan de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten zijn meer dan cosmetisch. De nieuwe wet gaat weliswaar op 1 mei in, maar zal worden aangepast aan de bezwaren van de nee-stemmers die het referendum van 21 maart met klein verschil hebben gewonnen. Door de inlichtingenwet te verbeteren na de verrassende uitslag van het referendum, erkent de regeringscoalitie dat het instrument referendum een nuttige aanvulling is van het stelsel van de parlementaire democratie. Het is dan ook niet meer vol te houden om, zoals de coalitie wil, het referendum af te schaffen. Het zou dan ook verstandig zijn wanneer de Eerste Kamer dit kabinetsvoorstel zou afwijzen.
Met het Sleepwetreferendum bereikte de kiezer wat D66 niet lukte
Ineens bleek er van alles mogelijk – en het ging ook nog eens snel en relatief soepel. Iets meer dan twee weken na het verloren referendum presenteerde het kabinet afgelopen vrijdag een reeks aanpassingen aan de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Met dit pakket hoopt de coalitie tegemoet te kunnen komen aan de zorgen van de kiezers, die op 21 maart met een klein verschil (49,4 tegen 46,5 procent) nee zeiden tegen de wet. Met dit akkoord heeft de coalitie het politieke gesteggel over de Wiv vermoedelijk achter zich gelaten. Maar de discussie over het referendum is er eigenlijk alleen maar ingewikkelder op geworden. Met deze soepele oplossing toont het kabinet namelijk aan dat het raadgevend referendum, dat op het punt staat afgeschaft te worden, wel degelijk een nuttig politiek instrument kan zijn. Voor D66 is dit een pijnlijke constatering. De kiezer kreeg voor elkaar wat de partij tijdens de maandenlange kabinetsformatie niet lukte: wijzigingen afdwingen in een wet waarover serieuze twijfels bestaan.
Rutte: Ik vind referenda een gruwel
Voorstanders zien het als hét bewijs dat een raadgevend referendum wel degelijk iets toevoegt aan de democratie: de gang van zaken rond de inlichtingenwet. Zo kan het dus ook, menen voorstanders. Er is uitvoerig en inhoudelijk gedebatteerd over een complex onderwerp als de balans tussen veiligheid en privacy, de opkomst was hoog en het kabinet heeft geluisterd. Hét bewijs dat een raadgevend referendum wel degelijk iets toevoegt aan de democratie? Rutte blijft onvermurwbaar: ‘Ik vind referenda een gruwel.’
Motivering voor afschaffen referendum rammelt aan alle kanten
In het regeerakkoord van kabinet-Rutte III is afgesproken dat het raadgevend referendum wordt afgeschaft. De regering heeft daar haast mee gemaakt: de wet die de intrekking van de Wet raadgevend referendum regelt is al aangenomen door de Tweede Kamer. De intrekkingswet ligt daardoor nu bij de Eerste Kamer, die vorige week een hoorzitting organiseerde en het oordeel vroeg van zeven deskundigen (mijzelf incluis). Er werden stevige noten gekraakt, zowel over het besluit om de referendumwet nu in te trekken als het besluit om een referendum over die intrekking onmogelijk te maken. Vanuit wetenschappelijk perspectief valt er inderdaad nogal wat op aan te merken.
Referendum was unaniem belachelijk succes en volgende kan alleen nog maar beter worden
Het was, alle vertwijfeling van mensen die het nieuwe vrezen ten spijt, een topreferendum, dat over de sleepwet. Er kwamen een hoop mensen opdagen, ze zeiden weloverwogen ja of nee, en toen eenmaal duidelijk was dat het een njet was geworden, nam het kabinet het advies ter harte en ging de boel aanpassen. Gisteravond lekten de eerste contouren van de tegemoetkomingen aan de mensen in het land uit: er komt mogelijk minder willekeur en inhaligheid bij het verzamelen van data door de veiligheidsdiensten, onze gegevens kunnen wellicht niet zomaar ongecontroleerd worden meegegeven aan de eerste de beste onfrisse bevriende natie, misschien wordt de bewaartermijn ingekort. Het was, kortom, een unaniem belachelijk succes.
Referendum over de donorwet zal bewijzen dat meer debat meer registraties oplevert
We worden steeds beter in referenda. Had het Oekraïnereferendum nog een rommelig karakter, in de aanloop van het Sleepwetreferendum was het debat inhoudelijker, de informatievoorziening breder en de benadering positiever. Toch maakt het kabinet haast met de afschaffing van dit fijne democratische middel. Laten we daarom er nog eentje houden. Het is een race tegen de klok, maar een volksraadpleging over de nieuwe donorwet is misschien nét haalbaar voordat de Eerste Kamer instemt met de afschaffing van het raadgevend referendum. Het is er een perfect onderwerp voor. Allereerst is actieve donorregistratie geen politieke kwestie, maar meer een ethische afweging die alle burgers aangaat. De wet raakt aan grondwettelijke privacyrechten en de onaantastbaarheid van het lichaam. Iedereen wordt donor, tenzij je aangeeft dat niet te willen. Zwijgen is toestemmen volgens de initiatiefwet van D66. Op de vraag van de Senaat hoe bedenkster Pia Dijkstra kon garanderen dat alle meerderjarige Nederlanders van hun aanstaande actieve donorschap verwittigd zouden worden, antwoordde zij: ‘Garantie krijg je alleen op stofzuigers.’ Dat is echt te mager voor zo’n ingrijpende aanpassing van het donorsysteem.