Vijf redenen om het raadgevend referendum niet af te schaffen

Er bestaat een grote kans dat het landelijke referendum op verzoek van burgers binnenkort wordt afgeschaft. De Tweede Kamer heeft met een kleine meerderheid al ingestemd met het wetsvoorstel tot afschaffing van de Wet Raadgevend Referendum (Wrr). Het lot van het wetsvoorstel ligt nu in handen van de Eerste Kamer. De vier regeringspartijen hebben daar met 38 zetels een krappe meerderheid, maar krijgen waarschijnlijk steun van twee leden van de SGP. Afschaffing zal een ernstige verschraling van de Nederlandse democratie betekenen. Grote groepen uit de bevolking wordt daarmee de mogelijkheid ontnomen om te laten weten wat ze vinden van een bepaald omstreden voorstel. Aan referenda neemt in het algemeen een redelijke afspiegeling van de bevolking deel. Het is zeker geen perfecte afspiegeling. maar het is winst voor een democratisch stelsel als veel lager en middelbaar opgeleiden deelnemen, terwijl ze bij nauwelijks betrokken zijn bij veel andere vormen van participatie. Er zijn echter meer redenen om de afschaffing van het referendum te betreuren

LEES VERDER

Niet het referendum is hier het probleem, maar de regering

Komende tijd buigt de Eerste Kamer zich over het referendum. De regering wil afschaffing, omdat het verwachtingen over politiek vertrouwen niet zou hebben waargemaakt. Vreemde redenering, zeker gezien gedrag van gezagsdragers bij het referendum in 2005, 2016 en 2018.

“Nepnieuwslawine” kopte De Telegraaf op 14 november. Het ging om een brief van minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren (D66) aan de Tweede Kamer. Daarin legde ze een verband tussen onderzoek naar buitenlandse “digitale dreiging” en de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv): voor “dit onderzoek is het wettelijke kader van de Wiv noodzakelijk.”

Ollongrens alarmerende taal leek onderdeel van de campagne voor het referendum over de Wiv. Die maand leek ook CU-leider Gert-Jan Segers al op campagne. Hij reageerde fel op het voornemen van PVV-collega Geert Wilders, die ook voor de Wiv is, om zich bij een eventueel ‘nee’ neer te leggen: “De heer Wilders heeft heel wat uit te leggen als er dan toch een grote aanslag plaatsvindt.”

Bangmakerij in een referendumcampagne. Dat hebben we eerder gezien. Bijvoorbeeld bij het referendum over de goedkeuring van het associatieverdrag met Oekraïne in 2016. Europese Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker sprak de vrees uit dat afwijzing de “deur kan openen naar een grote continentale crisis” en koren op de molen was “van populisten die de EU willen opblazen.”

Bij het referendum over de Europese Grondwet in 2005 lieten ook Nederlandse gezagsdragers zich niet onbetuigd.

LEES VERDER

Juncker wil een greep uit de ECB kas doen en dat is geen goed plan

De Europese Centrale Bank is een winstmachine. Niet dat de ECB uit is op winstmaximalisatie, lezen we op de ECB-site. (In) ‘werkelijkheid streven we een geheel ander doel na: het stabiel houden van de prijzen in het eurogebied. Soms maken we, als een bijeffect van onze inspanningen, winst – en aangezien we een publieke instelling zijn, zou deze winst u ten goede kunnen komen.’ Gôh, dat hebben wij nou nooit. Dat je als bijeffect van je dagelijkse beslommeringen ineens een paar miljard in je broekzak vindt. Gelukkig beseft de ECB dat ze die winst als publieke instelling met ons, de burgers, moet delen. Helaas niet per girobetaalkaart rechtstreeks op uw rekening. De ECB kiepert de winst via de De Nederlandse Bank in de Rijksschatkist. De regering beslist vervolgens wat het gaat doen met dat geld. Op die manier wordt dat gratis geld dus een beetje van ons. Maar daar gaat verandering in komen, tenminste als het aan de Europese Commissie ligt.

LEES VERDER

Moderne slaven houden onze globalisering overeind

Professor Jonathan Holslag gruwt van hoe de globalisering momenteel werkt. ‘De decadente Europese middenklasse is zijn eigen graf aan het graven’, waarschuwt hij. ‘Ze kan beter nadenken over hoe het anders kan.’

Op zijn Facebookpagina reageert professor Jonathan Holslag (VUB) op een reportage van ATV. Daarin komt een Roemeense truckchauffeur aan het woord die vertelt dat hij zijn werk haat en dat hij onverantwoord lang moet blijven rijden van zijn baas. ‘Ik wil ook naar huis kunnen gaan en mijn kinderen zien’, zegt de chauffeur met een krop in de keel. ‘Maar mijn twee kinderen hebben het geld nodig.’

De reportage heeft Holslag duidelijk geraakt. ‘Dit zijn de moderne slaven die onze globalisering overeind houden’, schrijft hij. ‘De katoenplukkers in Tadzjikistan die hun eigen natuur kapotmaken om onze T-shirts te kunnen produceren, de Aziatische arbeidsters die aan 1 euro per dag onze rommelwinkels vullen, de Filipijnse matrozen die de containerschepen bemannen, de Roemeense truckers die de containers naar onze warenhuizen brengen, de arbeiders van Fernand Huts die zonder vast contract alles in dozen mogen stoppen en de winkelbediendes die de meuk eveneens aan een hongerloon aan de gezapige Europese middenklasse mogen verkopen.’

Belastingontwijking ontwricht democratisch bestel

Multinationals onttrekken naar schatting jaarlijks 600 miljard euro aan belasting-heffing. Dat moet anders, vindt topeconoom Gabriel Zucman.

Uit de deze week gepubliceerde Paradise Papers blijkt hoe de rijkste individuen en bedrijven van de wereld alles doen om belasting te ontwijken. Apple, Nike, Facebook, Uber: allemaal schuiven ze hun merken, logo’s, royalty’s, algoritmes en winsten op zo’n manier rond tussen belastingparadijzen dat ze vrijwel geen belastingen hoeven te betalen.

Zucman waarschuwt voor ontwrichting van het democratische bestel en het economische systeem als het zo doorgaat.

„Je kunt het kunstmatig schuiven met winsten heel simpel oplossen.”

Stel: Apple draait 5 procent van zijn wereldwijde omzet in Nederland. Dan zou in Zucmans systeem Nederland belasting moeten heffen op 5 procent van Apple’s winst.

„Het interessante aan die oplossing is dat je helemaal niet de hele wereld tegelijk nodig hebt om dit in te voeren. Als één land ermee begint, kan dat de rest van de wereld laten zien dat het werkt, en volgt de rest vanzelf.”

Op de Europese stoep

Als die Puigdemont maar geen krassen maakt op onze Belgische automobiel. Dat was de lichtjes overspannen teneur in de landelijke media na het neerstrijken in Brussel van de minister-president van de Catalaanse Generalitat, die door de Spaanse regering was afgezet.

Wie door de Brusselse Spoormakersstraat wandelt, moet ter hoogte van nr 58 even omhoog kijken. Boven de voordeur van het pand hangt een verweerde herdenkingsplaat. In dat huis woonde ooit Joachim Lelewel, een aanvoerder van de mislukte Poolse novemberopstand van 1830 tegen Rusland. Nadat hij eerst een tijdje in Frankrijk was opgejaagd door de Franse politie, die nauw samenwerkte met de Russische geheime politie Okhrana, arriveerde de Poolse nationalist in 1833 in Brussel. Ook de Belgische overheid wilde Lelewel liever kwijt omwille van de druk vanuit Rusland. Om hem weg te krijgen, werden er geregeld straatprotesten tegen hem georkestreerd. Maar Alexandre Gendebien en Barthélemy Dumortier, twee veteranen van de Belgische revolutie van 1830, namen hem in bescherming, samen met nog andere prominenten.

Referendum over de Sleepwet toegelaten door de Kiesraad

Het referendum over de nieuwe Wet- op de inlichtingen en veiligheidsdiensten (Wiv) is toegelaten door de Kiesraad. Het wordt zeer waarschijnlijk gehouden op 21 maart 2018, de dag waarop in de meeste Nederlandse gemeenten ook gemeenteraads-verkiezingen worden gehouden. Dat heeft de Kiesraad vanmorgen bekendgemaakt.

De initiatiefnemers legden 417.354 ondertekende formulieren aan de Kiesraad voor, waarvan er na de wettelijk vereiste steekproef 384 duizend (92 procent) geldig bleken. Tegen het besluit van de Kiesraad is de komende zes dagen nog beroep mogelijk bij de Raad van State. De uitvoering van het referendum is overigens niet in handen van de Kiesraad, maar van een onafhankelijke referendumcommissie. Die zal de datum waarop het referendum wordt gehouden nog definitief maken, beslissen over subsidieaanvragen voor campagnes, maar bijvoorbeeld ook de vraag formuleren die op het stembiljet komt te staan.

In Memoriam: de Sociaaldemocratie

Afgelopen maart werd pijnlijk duidelijk wat vier jaar rechts beleid de PvdA had gebracht: de partij werd met de grond gelijk gemaakt. Ze is niet alleen: in heel Europa is de sociaaldemocratie op sterven na dood. Waar ging het mis?

Hoe rooskleurig zag de toekomst er midden jaren negentig voor de sociaaldemocraten uit. Onder leiding van charismatische aanvoerders als Tony Blair, Wim Kok en Gerhard Schröder onderging de beweging een ware moderniseringsgolf. ‘Neoliberalisme met een menselijk gelaat’, zo heette het project. Voor even leek het een (electoraal) niet te kloppen combinatie.

Twintig jaar later is van die onoverwinnelijkheid weinig overgebleven. Het grote verhaal van het voorbije verkiezingsseizoen is niet dat het politieke midden onverwacht weerbarstig bleek. Het is ook niet dat het ‘verkeerde soort populisme’ is afgestopt, of dat het politieke landschap desondanks almaar verder is versplinterd. Het echte verhaal is het dramatische verlies van de Europese sociaaldemocraten.

Tomorrow Belongs to the Corporatocracy

Back in October of 2016, I wrote a somewhat divisive essay in which I suggested that political dissent is being systematically pathologized. In fact, this process has been ongoing for decades, but it has been significantly accelerated since the Brexit referendum and the Rise of Trump (or, rather, the Fall of Hillary Clinton, as it was Americans’ lack of enthusiasm for eight more years of corporatocracy with a sugar coating of identity politics, and not their enthusiasm for Trump, that mostly put the clown in office.)

In the twelve months since I wrote that piece, we have been subjected to a concerted campaign of corporate media propaganda for which there is no historical precedent. Virtually every major organ of the Western media apparatus (the most powerful propaganda machine in the annals of powerful propaganda machines) has been relentlessly churning out variations on a new official ideological narrative designed to generate and enforce conformity.

Luther legde de basis voor breuklijn Noord- en Zuid-Europa

Vijfhonderd jaar geleden ontstond de culturele breuklijn tussen Noord- en Zuid-Europa, toen Maarten Luther de grondslag legde voor de grote protestantse afscheiding van de Rooms-Katholieke Kerk. Die breuklijn wordt ook binnen de Europese Unie tot op de dag van vandaag gevoeld, schrijft Syp Wynia.

Er is een Europa van boter en een Europa van olijfolie. Er is een Europa van aardappels en er is een Europa van pasta, rijst of noedels. Er is een Europa van schaamte en een Europa van schuld. Er is een Europa dat getekend is door het katholicisme en een Europa dat getekend is door het protestantisme. Er is een Europa dat getekend is door het orthodoxe christendom en zelfs een stukje Europa dat getekend is door de islam. Er is ook een Germaans Europa, een Latijns Europa en een Slavisch Europa.

Delen van Europa voelen zich westers, andere voelen zich zuidelijk dan wel oostelijk. De grenzen van al die soorten Europa zijn getekend door ligging en klimaat en zijn vervolgens in eeuwen, of zelfs millennia, aangevuld door veroveraars en de godsdiensten die ze met zich brachten.

Vertrouwen in de toekomst, vertrouwen in burgers

Als bij democratische vernieuwingen het middel wordt beoordeeld op zijn politiek wenselijke uitkomst is dat in essentie antidemocratisch, betoogt Geerten Waling.

De beloften waren stevig, toen Mark Rutte aan het begin van zijn tweede kabinet de ‘participatiesamenleving’ afkondigde. De ‘doe-democratie’ stond voor de deur, de burger was aan zet. De eerste teleurstelling kwam al direct, toen bleek dat al die grote woorden géén kleinere overheid of lagere belastingen betekenden en die hele participatiesamenleving een ordinaire bezuinigingsmaatregel bleek.

Deze maand kwam daar een tweede teleurstelling bovenop in de vorm van het regeerakkoord. Bestuurskundigen van de Universiteit Leiden becijferden dat dit akkoord historisch weinig aandacht schenkt aan het onderwerp ‘democratische vernieuwing’. ‘Dat is bijzonder, met D66 in het kabinet’, sneerden zij.

De Staatscommissie-Parlementair stelsel deed daar afgelopen woensdag in haar probleemverkenning nog enkele scheppen bovenop, met kritiek op de historisch lange en ontransparante formatie van Rutte-III, maar ook op het voorgenomen beleid.

Het meest heikel zijn de referenda. De meerderheid van de Nederlanders wil graag af en toe meebeslissen, maar de coalitiepartijen zijn tegen. Vooral D66, dat het referendum steeds meer als een bastaardkind is gaan beschouwen, heeft zich in de formatie van haar meest hypocriete kant laten zien.

Kan er een referendum komen over de intrekkingswet van de Wet raadgevend referendum?

In het regeerakkoord Vertrouwen in de toekomst van VVD, CDA, D66 en CU van oktober 2017 staat: “De Wet raadgevend referendum wordt ingetrokken”. Zou je over de intrekking van de Wet raadgevend referendum nog een referendum kunnen houden? Heel waarschijnlijk niet.

Zelfs in het onwaarschijnlijke geval dat de intrekkingswet raadgevend referendum een uitgestelde inwerkingtredingsbepaling zou kennen, en dus niet onmiddellijk na bekendmaking inwerking treedt (onmiddellijke inwerkingtreding is de regel) lijkt dat niet voor de hand te liggen. Onze Grondwet bepaalt (art. 87) dat een wetsvoorstel een wet wordt nadat het is bekrachtigd door de regering. Dat gebeurt meestal onmiddellijk na het aannemen van het voorstel door de Eerste Kamer. Gebruikelijk is de wet daarop ook direct inwerking te laten treden (onmiddellijke inwerkingtreding, dus aansluitend op de bekendmaking van de wet met inachtneming van de termijnen van de Bekendmakingwet). De regering, die kennelijk van de wet af wil, zal daar zeker op aan sturen.

Ommezwaai: nieuw kabinet doet tóch mee met EU-OM

Nederland draait 180 graden en doet toch mee aan het Europees Openbaar Ministerie. VVD, CDA en ChristenUnie, die eerder om principiële redenen (soevereiniteitsverlies) deelname aan het EU-OM blokkeerden, staken hun verzet om de pro-Europese coalitiepartner D66 ter wille te zijn.

Het Nederlandse parlement (Tweede en Eerste Kamer) was tot voor kort mordicus tegen het EU-OM. Een ruime meerderheid in beide Kamers zag dit nieuwe Europese agentschap als een inbreuk op de nationale soevereiniteit. Ook vreesden parlementariërs dat het EU-OM – dat vanaf 2020 operationeel moet zijn – geleidelijk haar takenpakket zou uitbreiden. Voorzitter Juncker van de Europese Commissie stelde inderdaad onlangs voor het Europese OM ook in te zetten voor terreurbestrijding. Uitbreiding van het takenpakket vergt de instemming van alle deelnemende landen.

In verschillende moties sprak de Tweede Kamer zich uit tegen deelname. Mede daarom moesten de andere lidstaten hun toevlucht zoeken tot de ‘kopgroep-methode’ waarbij alleen lidstaten die dat willen meedoen.

Kiesraad mag gaan tellen voor sleepnetreferendum

Het referendum over de sleepwet is weer een stapje dichterbij gekomen. Vandaag heeft één van de initiatiefnemers de laatste 15.000 handtekeningen ingediend bij de Kiesraad. Het is nu aan de Kiesraad om te kijken of alle handtekeningen ook geldig zijn. Dit doen ze door steekproefsgewijs te controleren of de persoon die getekend heeft ook daadwerkelijk in de Basisregistratie Personen (BRP) te vinden is.

In totaal hebben zo’n 400.000 mensen het verzoek ondertekend. 300.000 handtekeningen is het minimale aantal dat nodig is om het verzoek in te kunnen dienen. De Kiesraad verwacht ongeveer 1 november duidelijk te kunnen maken of er een referendum komt over de Sleepwet.

Burgers kunnen het afschaffen van het referendum voorkomen met een referendum

Uit het regeerakkoord van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie bleek dinsdag dat de nieuwe coalitie de Wet raadgevend referendum wil schrappen.

De burger kan voorkomen dat hem dit instrument weer wordt afgenomen. De Wet raadgevend referendum telt weliswaar negen uitzonderingen, onder meer het koningshuis en grondwetswijzigingen. ‘Maar de wet zondert intrekkingswetten niet uit’, zegt de Raad van State. Dus ook als het parlement instemt met het intrekken van de referendumwet, kunnen 300.000 burgers een stembusgang afdwingen. Als vervolgens miljoenen mensen tegen intrekking stemmen, is de vraag of de regering dat advies durft te negeren.

Het kabinet heeft een troef achter de hand. Ze zou in de intrekkingswet een bepaling kunnen opnemen die die wet alsnog tot uitzondering maakt. ‘Dat moet je dan wel goed motiveren’, zegt de woordvoerder. De Raad van State zal daar kritisch naar kijken, voegt hij toe.

Berckmoes beschreef wel degelijk een onthutsend beeld

Mislukt Kamerlid schrijft babbelboek. Meer hoeft er eigenlijk niet gezegd te worden over het voormalig Kamerlid Ybeltje Berckmoes. Aandacht kreeg ze zeker met haar boek over haar ‘ontluisterende jaren in de VVD-fractie’, zoals de ondertitel luidt. Maar strekking en toon van die ruime media-aandacht waren vooral lacherig, enigszins neerbuigend ook, met af en toe een licht seksistische ondertoon. Vanuit de VVD werd nauwelijks ingegaan op haar schrijven. Ach ja, Ybeltje. Net aan goed genoeg voor enkele flauwe naamgrappen, zoals Lubach vorige week liet zien.

Een Kamerlid dat slechts opviel door haar onopvallendheid, neemt wraak uit frustratie. Is het zo simpel?

Wie haar boek leest – hebben die critici dat gedaan? – moet zich inderdaad door passages werken die niet gemist zouden worden als ze nooit geschreven waren. In een weinig fraaie stijl, ­ondanks kennelijke hulp van anderen. Kijk eens, Ybeltje kan niet eens zelf schrijven! Maar tegelijkertijd bevat het boek een serieuze boodschap. Een hoogst verontrustende boodschap die weliswaar verre van nieuw is, maar die zelden zo luid, duidelijk en rauw heeft geklonken. Onderbouwd met tal van ­citaten uit interne memo’s, e-mails, ­notities, verslagen en wat dies meer zij –waarvan volgens mij niemand het ­bestaan en de juistheid heeft betwist.

Berckmoes schetst een onthullend, onthutsend beeld van haar Kamerlidmaatschap.

Dankzij vijf studenten krijgt Nederland weer referendum

Nederland krijgt waarschijnlijk opnieuw een referendum. Na Oekraïne is nu de sleepwet het onderwerp. Hoe vijf studenten én Arjen Lubach een weinig sexy onderwerp op de agenda kregen.

Eigenlijk heeft wiskundestudent Tijn de Vos op zondag 1 oktober de hoop net een beetje opgegeven. Zijn poging om 300.000 digitale handtekeningen binnen te halen en daarmee een referendum over de nieuwe ‘sleepwet’ af te dwingen, samen met vier medestudenten, dreigt te stranden: er zijn pas 120.000 handtekeningen binnen en op dit tempo wordt het beoogde aantal voor de deadline van 16 oktober nooit gehaald.

En dan gaat de telefoon. Een sms’je, van ene Arjen Lubach. “We hadden de redactie van zijn tv-programma wel benaderd, net als veel andere media. Maar we hadden er nooit meer iets van gehoord. Maar vlak voor de uitzending stuurde hij die zondagavond ineens zelf een bericht. Dat we even naar zijn uitzending moesten kijken.”

EU klampt zich tegen wil en dank vast aan premier Rajoy

Voor de premier van een land dat zijn bestaan dankt aan een onafhankelijkheidsoorlog tegen de Spaanse koning, was de reactie op het geharnaste optreden van de Spaanse overheid tegen een opstandige regio bepaald onderkoeld. Volgens Mark Rutte heeft collega Mariano Rajoy het recht aan zijn kant. Dat had Philips II natuurlijk ook. Juridisch was het nog een hele kluif om de Opstand in de Akte van Verlatinghe te rechtvaardigen.

Maar Rutte staat niet alleen. Vrijwel alle Europese leiders gaven Rajoy eigenlijk carte blanche.

Kabinet maakt de weg vrij voor gekozen burgemeester

Het nieuwe kabinet maakt de weg vrij voor de gekozen burgemeester. De vier formerende partijen scharen zich achter de grondwetswijziging die dat mogelijk maakt. Daardoor is de vereiste tweederde meerderheid in zowel Tweede als Eerste Kamer verzekerd, omdat ook voldoende oppositiepartijen voorstander zijn. Hoe de burgemeestersverkiezing daarna gaat verlopen, gaat het kabinet nog uitwerken.

Onder Rutte II is al een eerste stap gezet naar de gekozen burgemeester. Het initiatiefwetsvoorstel van D66 ‘tot deconstitutionalisering van de aanstelling van de burgemeester’ is in 2015 bij gewone meerderheid door beide Kamers gekomen. Maar een grondwetswijziging vereist twee stemronden, met tussentijds verkiezingen. Nu die op 15 maart hebben plaatsgevonden en het nieuwe kabinet aantreedt, moeten beide Kamers zich in de ‘tweede lezing’ opnieuw achter het voorstel scharen, dan met tweederde meerderheid.