Mark Rutte ontloopt het referendumdebat

Tijdens de campagne over de Sleepwet vergeleek Mark Rutte het referendum met ‘kantklossen’, een vrijblijvende vorm van vrijetijdsbesteding. Het was een opmerking uit hoogmoed, omdat de premier er van overtuigd was dat hij het referendum toch wel zou winnen. Maar Nederland zei ‘nee’ tegen de premier. Ik was wel benieuwd hoe Rutte deze uitslag weer recht wilde klossen en nodigde de premier daarom uit voor het debat over het referendum. Maar Rutte ontliep dat Kamerdebat, hij ging veel liever op handelsreis naar China. Het typeert de man, dat hij liever de belangen verdedigt van multinationals in China, dan dat hij verantwoording aflegt over zijn politiek in de Kamer.

LEES VERDER

De VVD ís inderdaad een baantjesmachine geworden

In het Algemeen Dagblad gaf het liberale oud-Kamerlid Ton Elias afgelopen week zijn partij er flink van langs. In de VVD, zei hij, is de afgelopen jaren een ‘ja-en-amencultuur’ ontstaan van ‘bleke politici’ die door verplichte communicatietrainingen allemaal hetzelfde zeggen. ‘Ik mis discussie in mijn partij. Het doet mij pijn te zeggen, maar de partij is een baantjesmachine geworden. Je gaat er heen om raadslid of Kamerlid te worden, niet omdat je écht zélf iets wil met dit land.’

LEES VERDER

Alles wat we vandaag als verworven beschouwen, is dat allesbehalve

Afgelopen week was er veel heisa over het voorstel van een radicale moslimpartij in Brussel. Die is voor gescheiden busvervoer voor mannen en vrouwen. De politieke reactie op dit voorstel was zowel uitzonderlijk heftig als uitzonderlijk eensgezind. Er zijn wel veel meer mensen die radicale voorstellen of opinies lanceren. Toch kunnen die op veel minder politieke aandacht rekenen. Verdient een dergelijk marginaal fenomeen wel zoveel aandacht?

Ik vind van wel. Een minderheid is heel goed in staat om haar visie op te leggen aan de rest van de maatschappij. Dat wordt heel treffend beschreven in ‘Skin in the Game’, het meest recente boek van de Libanees-Amerikaanse auteur Nassim Taleb. Daarin gaat hij onder meer op zoek naar verborgen asymmetrieën in het dagelijkse leven.

Zoals die van de ‘koppige minderheid’. In tegenstelling tot wat je zou verwachten, worden beslissingen in een samenleving vaak niet genomen op basis van de meerderheidsregel. In de praktijk is het vaak de koppigste en minst tolerante minderheid die haar eisen, normen, waarden of levensvisie kan opleggen aan de rest van de samenleving. Zeker als die samenleving zelf heel flexibel en tolerant is.

LEES VERDER

Ons land is nog niet af van referenda

Lange tijd was ik een tegenstander van referenda. Mijn argumenten verloren echter aan scherpte. Zo vond ik dat referenda op gespannen voet stonden met representatieve democratie. Dat is wel zo, maar referenda zijn juist bedoeld als aanvulling op de vertegenwoordigende democratie en beslist niet als vervanging. In nogal wat landen in de wereld werkt het instrument heel goed en is de representatieve democratie niet wezenlijk aangetast.

LEES VERDER

Opiniegetto’s

Het valt niet mee met de kwaliteit van het publieke debat. Mijlenver weg blijft het bij de machtsvrije uitwisseling van argumenten die de Duitse filosoof Jürgen Habermas ooit als democratisch ideaal heeft geformuleerd. Puttend uit tien jaar columnistendom en even zovele jaren van Twitter-activisme struikel ik steeds weer over twee redeneringen die een gerede gedachtenuitwisseling steevast in de kiem smoren. En typerend zijn voor een publieke arena die eerst en vooral bedoeld is om de neoliberale consensus te bewaken. Daaronder versta ik algemeen gedeelde vooronderstellingen als: mondialisering is een gegeven en goed voor ons; technologische innovatie gaat ons milieuvraagstuk oplossen; Nederland is een prachtig, tolerant en gastvrij land, en de mondialiseringsverliezers gaan we helpen door meer en beter onderwijs. D66 is er de perfecte belichaming van.

LEES VERDER

EU-landen willen kiesdrempel om eurosceptische partijen te weren

De EU-landen willen de komst van extremistische splinterpartijen in het Europees Parlement blokkeren met een kiesdrempel. Vanwege de politieke gevoeligheid is gekozen voor een kiesdrempel van minimaal 2 procent die vooralsnog alleen de grote lidstaten treft. Den Haag heeft bedongen dat deze electorale hindernis nooit de Nederlandse zetelverdeling in het Europees Parlement zal raken.

De Tweede Kamer bespreekt het voorstel voor een nieuwe Europese kieswet vanmiddag en stemt daar naar verwachting mee in. België heeft als enige een principieel bezwaar tegen de invoering van een drempel die kleinere partijen uitsluit. De druk op België om overstag te gaan is echter ‘heel groot’, zeggen betrokken EU-diplomaten. Volgende week willen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken de nieuwe Europese ‘kiesakte’ goedkeuren. Hun vergadering geldt als ‘de laatste kans’ om de nieuwe kiesregels ingevoerd te krijgen vóór de Europese verkiezingen van 2019.

LEES VERDER

De blinde vlek van de PvdA en de SP

Sociaaldemocraten hebben geen oog voor zorgen over onze manier van samenleven. Terwijl de onderlinge verbondenheid in ons land stapsgewijs daalt en er beslissende discussies spelen over migratie en integratie, blijven de SP en de PvdA hun pijlen richten op economische zekerheid en solidariteit. Men ziet echter iets groots over het hoofd. Deze focus is een kansloze route als men een aantrekkelijke partij wil worden voor de middenklasse, voor de sociaaldemocratische basis. De sociaaldemocratie verliest enorme steun omdat zij geen duidelijk antwoord geeft op een grote zorg van Nederlanders: onze manier van samenleven. Kiezers vragen om morele standpunten over hoe mensen met elkaar moeten omgaan. Om grenzen te stellen in onze samenleving waarmee culturele zekerheid wordt geboden. Wat mag wel en wat mag niet? Daar is meer behoefte aan dan aan economische zekerheid.

LEES VERDER

Het referendum is nodig om de tirannie van de kleine meerderheden te bestrijden

Ineens kan ik mij voorstellen hoe het is om D66’er te zijn. Dat voelt zo. Een tijdje terug besloot ook ik om de kroonjuwelen van het referendum naar het schuurtje te doen. Dat was na de Brexit en vooral de Catalaanse onafhankelijkheidsstem. Een kleine meerderheid mag toch niet een heel volk gijzelen, was de overweging. Kleine meerderheden, opgeklopte tegenstellingen, onoverzienbare gevolgen. Dan maar geen referendum. Ik kreeg applaus van verstandiger mensen, maar het bleef knagen. En nu het kabinet zo voortvarend af wil van het referendum, weet ik het zeker: afschaffen is een slecht idee.

LEES VERDER

Welvaart versus welzijn

Economische groei wordt sinds de tweede wereldoorlog gezien als de oplossing voor vele, zo niet alle, problemen. Politieke programma’s kenmerken zich dan ook door een sterke focus op economische groei. Vanaf de studenten opstanden in de jaren 60 van de vorige eeuw heeft zich een steeds krachtiger trend gemanifesteerd, de individualisering. De individualisering heeft ertoe geleid dat het streven naar welvaart- en welzijnverbetering voor de maatschappij steeds meer is verschoven naar welvaartsverbetering van het individu. Solidariteit is inmiddels als woord uit de mode en politiek incorrect. Het streven naar zelfverrijking is, met steun van de politiek, uitgegroeid tot een brede maatschappelijke stroming.

LEES VERDER

D66: that not winning feeling. O-oh

Het was even ontnuchterend als bevreemdend. Zodra deze week tot het Binnenhof doordrong dat ze bij GeenStijl annex GeenPeil hun zinnen hebben gezet op een laatste referendum, over de Donorwet van Pia Dijkstra (D66), stond de vrees voor een nieuwe afgang bij menigeen meteen in de ogen. O-oh. In de Amerikaanse politiek is er een term voor: that not-winning feeling. Het idee dat het allemaal niet meer uitmaakt. Dat het om het even is welke argumenten je hebt, of welke strategie je bedenkt. Dat de uitkomst toch vaststaat: wéér een smadelijke nederlaag.

LEES VERDER

Hoofdredacties Pauw & Volkskrant <3 referendum

Ook een ding. Mainstreammediërende referendumfans. Ja dat las u goed. De main stream media omarmen het donorreferendum en wij omarmen de media die het referendum omarmen. Het is campagne immers, en voor die campagne was gisteravond een goede avond. Na het hoofdredactioneel commentaar in de Volkskrant staat ook hoofdredactioneel presentator Jeroen Pauw – van het programma ‘Pauw’ – achter het donorreferendum: “Gewoon handtekening zetten, dan komt dat referendum er. (…) Ik mag best zeggen dat het goed is voor de democratie, dat we een referendum hebben. Referendum punt en el is de website.” Hoe kan dat toch mensen? Is het omdat ze bij de Volkskrant zo’n enorme touwtyfushekel aan D66 hebben? Omdat Pauw altijd maar weer in de schijnwerpers wil staan en er een snood plan van TMG BNNVARA achter zit? Of zou het gewoon zijn omdat ze het referendumvoorstel net als meer dan 31.000 ondertekenaars een goed idee vinden?

LEES VERDER

De aanpassing van de inlichtingenwet toont het nut van referenda aan

Minister Ollongren zegt het zelf: de verbeteringen die zij namens het kabinet gaat aanbrengen aan de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten zijn meer dan ­cosmetisch. De nieuwe wet gaat weliswaar op 1 mei in, maar zal worden aangepast aan de bezwaren van de nee-stemmers die het referendum van 21 maart met klein verschil hebben gewonnen. Door de inlichtingenwet te verbeteren na de verrassende uitslag van het referendum, erkent de regeringscoalitie dat het instrument referendum een nuttige aanvulling is van het stelsel van de parlementaire ­democratie. Het is dan ook niet meer vol te houden om, zoals de coalitie wil, het referendum af te schaffen. Het zou dan ook verstandig zijn wanneer de Eerste ­Kamer dit kabinetsvoorstel zou afwijzen.

LEES VERDER

Met het Sleepwetreferendum bereikte de kiezer wat D66 niet lukte

Ineens bleek er van alles mogelijk – en het ging ook nog eens snel en relatief soepel. Iets meer dan twee weken na het verloren referendum presenteerde het kabinet afgelopen vrijdag een reeks aanpassingen aan de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). Met dit pakket hoopt de coalitie tegemoet te kunnen komen aan de zorgen van de kiezers, die op 21 maart met een klein verschil (49,4 tegen 46,5 procent) nee zeiden tegen de wet. Met dit akkoord heeft de coalitie het politieke gesteggel over de Wiv vermoedelijk achter zich gelaten. Maar de discussie over het referendum is er eigenlijk alleen maar ingewikkelder op geworden. Met deze soepele oplossing toont het kabinet namelijk aan dat het raadgevend referendum, dat op het punt staat afgeschaft te worden, wel degelijk een nuttig politiek instrument kan zijn. Voor D66 is dit een pijnlijke constatering. De kiezer kreeg voor elkaar wat de partij tijdens de maandenlange kabinetsformatie niet lukte: wijzigingen afdwingen in een wet waarover serieuze twijfels bestaan.

LEES VERDER

Rutte: Ik vind referenda een gruwel

Voorstanders zien het als hét bewijs dat een raadgevend referendum wel degelijk iets toevoegt aan de democratie: de gang van zaken rond de inlichtingenwet. Zo kan het dus ook, menen voorstanders. Er is uitvoerig en inhoudelijk gedebatteerd over een complex onderwerp als de balans tussen veiligheid en privacy, de opkomst was hoog en het kabinet heeft geluisterd. Hét bewijs dat een raadgevend referendum wel degelijk iets toevoegt aan de democratie? Rutte blijft onvermurwbaar: ‘Ik vind referenda een gruwel.’

LEES VERDER

Motivering voor afschaffen referendum rammelt aan alle kanten

In het regeerakkoord van kabinet-Rutte III is afgesproken dat het raadgevend referendum wordt afgeschaft. De regering heeft daar haast mee gemaakt: de wet die de intrekking van de Wet raadgevend referendum regelt is al aangenomen door de Tweede Kamer. De intrekkingswet ligt daardoor nu bij de Eerste Kamer, die vorige week een hoorzitting organiseerde en het oordeel vroeg van zeven deskundigen (mijzelf incluis). Er werden stevige noten gekraakt, zowel over het besluit om de referendumwet nu in te trekken als het besluit om een referendum over die intrekking onmogelijk te maken. Vanuit wetenschappelijk perspectief valt er inderdaad nogal wat op aan te merken.

LEES VERDER

Referendum was unaniem belachelijk succes en volgende kan alleen nog maar beter worden

Het was, alle vertwijfeling van mensen die het nieuwe vrezen ten spijt, een topreferendum, dat over de sleepwet. Er kwamen een hoop mensen opdagen, ze zeiden weloverwogen ja of nee, en toen eenmaal duidelijk was dat het een njet was geworden, nam het kabinet het advies ter harte en ging de boel aanpassen. Gisteravond lekten de eerste contouren van de tegemoetkomingen aan de mensen in het land uit: er komt mogelijk minder willekeur en inhaligheid bij het verzamelen van data door de veiligheidsdiensten, onze gegevens kunnen wellicht niet zomaar ongecontroleerd worden meegegeven aan de eerste de beste onfrisse bevriende natie, misschien wordt de bewaartermijn ingekort. Het was, kortom, een unaniem belachelijk succes.

LEES VERDER

Referendum over de donorwet zal bewijzen dat meer debat meer registraties oplevert

We worden steeds beter in referenda. Had het Oekraïnereferendum nog een rommelig karakter, in de aanloop van het Sleepwetreferendum was het debat inhoudelijker, de informatievoorziening breder en de benadering positiever. Toch maakt het kabinet haast met de afschaffing van dit fijne democratische middel. Laten we daarom er nog eentje houden. Het is een race tegen de klok, maar een volksraadpleging over de nieuwe donorwet is misschien nét haalbaar voordat de Eerste Kamer instemt met de afschaffing van het raadgevend referendum. Het is er een perfect onderwerp voor. Allereerst is actieve donorregistratie geen politieke kwestie, maar meer een ethische afweging die alle burgers aangaat. De wet raakt aan grondwettelijke privacyrechten en de onaantastbaarheid van het lichaam. Iedereen wordt donor, tenzij je aangeeft dat niet te willen. Zwijgen is toestemmen volgens de initiatiefwet van D66. Op de vraag van de Senaat hoe bedenkster Pia Dijkstra kon garanderen dat alle meerderjarige Nederlanders van hun aanstaande actieve donorschap verwittigd zouden worden, antwoordde zij: ‘Garantie krijg je alleen op stofzuigers.’ Dat is echt te mager voor zo’n ingrijpende aanpassing van het donorsysteem.

LEES VERDER